Pamuk ipliğinde numara, büküm ve eğirme yöntemi

Pamuk ipliği, liften kumaşa giden yolun son ara ürünüdür. Bir kumaşın tuşesi, boyut stabilitesi, boya alışı ve tezgâhtaki davranışı büyük ölçüde ipliğin numarasında, bükümünde ve düzgünlüğünde belirlenir. Bu nedenle iplik seçimi, çoğu alıcı için kumaş seçiminden daha belirleyici bir karardır.

Numara ve büküm nasıl okunur

İpliğin inceliği numara ile ifade edilir. Pamukta en yaygın sistem İngiliz pamuk numarasıdır (Ne) ve bir libre ipliğin kaç adet 840 yardalık çileye karşılık geldiğini gösterir. Sayı büyüdükçe iplik incelir: Ne 20 kalın, Ne 40 ince bir ipliktir. Metrik numara (Nm) ve doğrudan sistem olan tex de kullanılır; tex, 1000 metre ipliğin gram ağırlığıdır ve burada sayı büyüdükçe iplik kalınlaşır. Siparişte hangi sistemin kullanıldığını yazılı olarak netleştirmek, sonradan çıkan anlaşmazlıkların çoğunu önler.

Büküm, lifleri birbirine kenetleyen dönme miktarıdır ve metre başına tur olarak ölçülür. Büküm arttıkça mukavemet belli bir noktaya kadar yükselir, iplik sertleşir ve kumaş toklaşır. Örme iplikleri yumuşak tuşe için daha düşük bükümle, dokuma çözgü iplikleri ise tezgâhtaki gerilime dayanmak için daha yüksek bükümle eğrilir. Büküm yönü de (Z ya da S) kumaş yüzeyinin görünümünü etkilediği için spesifikasyonda yer almalıdır.

Eğirme yöntemi neyi değiştirir

Ring eğirmede lifler bilezik ve kopça sistemiyle sürekli bükülür; ortaya daha mukavemetli, daha pürüzsüz ve daha parlak bir iplik çıkar. Open-end (rotor) eğirmede lifler açılıp rotor içinde toplanır; iplik daha hacimli olur, kütlesel düzgünlüğü iyidir ama mukavemeti ring ipliğinin altında kalır. Open-end genellikle kalın ve orta numaralarda, denim atkısı ve ev tekstili gibi hacmin ve maliyetin öne çıktığı alanlarda tercih edilir.

Karde iplikte lifler yalnızca taraklamadan geçer. Penye iplikte ise tarama aşamasında kısa lifler ve neps ayrılır, geriye daha uzun ve paralel lifler kalır; iplik ince numaralara uygun ve daha az tüylü olur. Bu aşamada ayrılan telef kendi başına ticari bir üründür. Kompakt eğirme ise eğirme üçgenini daraltarak tüylülüğü bir kat daha azaltır.

Parti kabulünde bakılması gerekenler

Numune ve parti kabulünde bakılacak değerler bellidir: numara sapması, düzgünsüzlük (U% ya da CV%), kilometre başına ince yer, kalın yer ve neps sayısı, tüylülük, kopma mukavemeti ve kopma uzaması. Bu değerlerin sınırını lif çizer; lif uzunluğu, mukavemet, kısa lif oranı ve mikroner, eğirme başlamadan önce ipliğin ulaşabileceği tavanı belirler.

Pratikte en çok sorun çıkaran konu parti tutarlılığıdır. Aynı siparişte farklı partilerden gelen iplik, özellikle örme kumaşta boyamadan sonra abraj (barelenme) olarak görünür hâle gelebilir. Bobin ağırlığı, eklerin düğüm mü yoksa splice mi olduğu, örme iplikleri için mumlama ve ipliğin şartlandırılmış nem oranı da teslim koşullarında yazılı olmalıdır.

Numune üzerinden ilerlemek

İplik kararının kâğıt üzerinde değil numune üzerinden verilmesi iki taraf için de en sağlıklısı. Hedef numara, büküm katsayısı, eğirme yöntemi ve ipliğin dokumada mı örmede mi çalışacağı, konuşulması gereken ilk başlıklar. Bunlar netleştikten sonra düzgünsüzlük, tüylülük ve mukavemet beklentileri de yazıya dökülebilir.

Numara, büküm, kullanım alanı ve miktar bilgisini ileten alıcılara teknik detay, parti dokümantasyonu ve numune ile dönüş yapıyoruz. Özellikle örme siparişlerinde parti sürekliliğini baştan konuşmak, boyamadan sonra ortaya çıkan sorunların çoğunu önlüyor.